16. yüzyılda yapılan Kindlifresserbrunnen, hem folklorik bir korku figürü hem de Orta Çağ Avrupa’sındaki antisemitik önyargıların simgesi olarak tartışılıyor.
İsviçre’nin başkenti Bern’de Kornhausplatz’ta bulunan Kindlifresserbrunnen (Çocuk Yiyen Çeşme), yüzyıllardır kentin en dikkat çekici ve tartışmalı anıtları arasında yer alıyor. 1545–1546 yıllarında heykeltıraş Hans Gieng tarafından yapılan çeşme, bir bebeği yiyen, diğer çocukları ise bir çuvalda tutan korkutucu bir figürü tasvir ediyor.
Zytglogge Saat Kulesi’ne çok yakın bir konumda bulunan çeşme, Bern’in en çok ziyaret edilen tarihi yapılarından biri olmasına rağmen, özellikle çocuklar üzerinde yarattığı ürkütücü etkiyle biliniyor. Bern Turizm Ofisi’ne göre en yaygın yorum, figürün çocukları korkutarak “iyi davranmaya” yönelten eğitici bir sembol olduğu yönünde.
Ancak tarihçiler ve araştırmacılar, bu açıklamanın yeterli olmadığı görüşünde. Figürün başındaki konik şapka, bazı yorumlara göre Yunan mitolojisindeki Kronos’u (Roma mitolojisinde Satürn) çağrıştırıyor. Kronos’un, kendisini devireceği kehanet edilen çocuklarını doğar doğmaz yutması bu yorumu güçlendiren unsurlar arasında gösteriliyor.
Buna karşılık, aynı şapkanın Orta Çağ boyunca Yahudilere zorla giydirilen ayırt edici başlıkla benzerliği, çeşmenin antisemitik bir simge olabileceği tartışmalarını da gündeme getiriyor. Bu yorum, Avrupa’da yüzyıllar boyunca Yahudilere yönelik olarak yayılan ve “kan iftirası” olarak bilinen, Yahudilerin Hristiyan çocukları ritüel amaçlarla öldürdüğü iddiasına gönderme yapıldığı görüşüne dayanıyor.
Bern’in de bu tür suçlamalardan etkilendiği biliniyor. 1294 yılında kentte bir çocuğun öldürülmesi Yahudi cemaatine atfedilmiş, olay bir pogroma ve Yahudilerin şehirden sürülmesine yol açmıştı.
Çeşme, günümüzde de tartışma konusu olmaya devam ediyor. 2020 yılında yapılan çağrıların ardından Bern Belediyesi, 2024’te anıtın önüne bilgilendirici bir plaka yerleştirerek, eserin tarihsel bağlamını açıklama ve antisemitik yorumlardan açıkça uzaklaşma yoluna gitti.
Tüm bu açıklamalara rağmen, Kindlifresserbrunnen, Bern sokaklarında özellikle çocuklar için hâlâ ürkütücü bir simge olmayı sürdürüyor.
