Alerjiler neden artıyor? Modern yaşamın etkisi araştırılıyor

İSVİÇRE– Alerjik hastalıklar dünya genelinde giderek yaygınlaşıyor. İsviçreli uzmanlar, artışın nedenleri arasında çevresel kirliliği, temizlik ürünlerini, işlenmiş gıdaları ve modern yaşam tarzını gösteriyor. Epitel bariyerinin zarar görmesi, bağışıklık sisteminin normalde zararsız maddelere karşı alerjik tepki geliştirmesine yol açabiliyor.

Alerjiler artık birçok insanın günlük yaşamının bir parçası. Ancak son yıllarda görülen artışın nedenleri bilim dünyasında tartışılmaya devam ediyor. Zürih’te bir restoranın, içeriklerinden emin olmayan alerjik müşterilerin yemek siparişi vermemelerini isteyen uyarısı da konuyu yeniden gündeme taşıdı. Bazı kişiler, günümüzde basit gıda hassasiyetlerinin veya yiyeceklere yönelik tercihlerin de alerji olarak tanımlandığını savunuyor. Bilimsel araştırmalar ise gerçek alerjik hastalıkların arttığına işaret ediyor.

Alerji nedir, intoleranstan farkı ne?

Alerji, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan maddelere karşı aşırı tepki vermesiyle ortaya çıkıyor. Alerjen olarak adlandırılan bu maddeler, vücut tarafından yanlışlıkla tehlikeli kabul ediliyor. Bunun sonucunda kaşıntı, şişlik ve solunum güçlüğü gibi belirtiler gelişebiliyor. Ağır vakalarda ise hayati tehlike oluşturabilen anafilaktik şok görülebiliyor.

Gerçek alerjik reaksiyonlarda, immünoglobulin E (IgE) adı verilen antikorlar önemli rol oynuyor. Gıda intoleransı ise farklı mekanizmalardan kaynaklanabiliyor. Örneğin bazı intoleranslar, sindirim için gerekli enzimlerin yeterince üretilememesiyle ilişkili. Alerjilerin ortaya çıkışında genetik yatkınlığın yanı sıra çevresel faktörler de etkili oluyor.

Alerjiler gerçekten artıyor mu?

veriler, alerjik hastalıkların arttığını gösteriyor. İngiliz doktor Charles Blackley, 1873 yılında saman nezlesi olan 28 kişiyi tespit etmek için üç yıl harcamıştı. Günümüzde ise İngiltere’de yaklaşık her dört kişiden biri saman nezlesinden etkileniyor. Sanayileşmiş ülkelerde 1960’lı yıllardan itibaren alerjik hastalıklar nedeniyle hastaneye yatışlarda da artış kaydedildi.

İsviçre Alerji ve Astım Araştırma Enstitüsü’nün Davos’taki direktörü Cezmi Akdis, 1990’lı yıllarda asistan olarak çalıştıkları dönemde ayda bir veya iki gıda alerjisi vakasıyla karşılaştıklarını, bugün ise bu vakaların çok daha yaygın olduğunu belirtiyor. Akdis’e göre yalnızca vaka sayısı değil, ağır seyreden alerjik reaksiyonlar da artıyor.

Artışın nedeni ne olabilir?

Uzmanlar, alerjilerin yaygınlaşmasını açıklamak için farklı teoriler üzerinde duruyor. Bunlardan biri, alerjilerin artık daha kolay tanınması ve teşhis edilmesi. Ancak Akdis, teşhis imkânlarının gelişmesinin artışı yalnızca sınırlı ölçüde açıkladığını düşünüyor.

Bir diğer yaklaşım, “hijyen teorisi” olarak biliniyor. Bu teoriye göre çocukların giderek daha temiz ortamlarda büyümesi, mikroorganizmalarla daha az karşılaşmalarına neden oluyor. Bunun da bağışıklık sisteminin dengeli biçimde gelişmesini engelleyebileceği öne sürülüyor.

“Eski dostlar teorisi” olarak adlandırılan başka bir yaklaşım da insanların zararsız mikroorganizmalarla daha az temas etmesine dikkat çekiyor. Ancak her iki teori de alerjilerdeki artışı tek başına açıklayamıyor.

Üstelik bu durum yalnızca insanlarda görülmüyor. Evcil hayvanlarda da alerjik hastalıkların ve gıda alerjilerinin daha yaygın hâle geldiği gözlemleniyor.

Epitel bariyeri teorisi: Modern çevre bağışıklık sistemini etkiliyor

Son yıllarda öne çıkan açıklamalardan biri, epitel bariyerinin zarar görmesiyle ilgili. Epitel bariyeri, ciltte ve çeşitli organlarda bulunan, vücudu dış etkenlere karşı koruyan bir tabaka.

Cezmi Akdis’e göre modern çevrede yaygın olarak bulunan bazı maddeler bu koruyucu tabakaya zarar verebiliyor. Bunlar arasında deterjanlar, temizlik ürünleri, işlenmiş gıdaların bazı bileşenleri, egzoz gazları ve diğer çevresel kirleticiler bulunuyor.

Koruyucu bariyer zarar gördüğünde, normalde vücuda girmemesi gereken maddeler farklı yollardan içeri sızabiliyor. Zararlı maddelerin varlığı nedeniyle harekete geçen bağışıklık sistemi, bu sırada normalde zararsız olan maddeleri de tehdit olarak algılayabiliyor. Bunun sonucunda alerjik tepkiler gelişebiliyor.

Fareler üzerinde yapılan bazı deneyler de bu yaklaşımı destekliyor. Cilt bariyerine zarar verebilen maddelere maruz bırakılan hayvanlarda, olası alerjenlerle temas sonrasında IgE antikorlarının daha yüksek seviyelere çıktığı görüldü.

Alerjilerin coğrafi dağılımının bazı çevresel kirleticilerin yayılımıyla benzerlik göstermesi de bu teoriyi destekleyen bulgular arasında değerlendiriliyor. Bununla birlikte uzmanlar, epitel bariyeri teorisinin kesin olarak doğrulanabilmesi için daha fazla bilimsel araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor.

Gerçek alerji ile gıda hassasiyeti karıştırılabiliyor

Alerjilerin artışı tartışılırken, kendisini alerjik olarak tanımlayan ancak tıbbi tanı almamış kişilerin sayısı da dikkat çekiyor. Bazı insanlar gıda intoleranslarını veya belirli yiyecekleri tüketmek istememelerini alerjiyle karıştırabiliyor. Araştırmalar, kişilerin kendi beyanlarına dayanan alerji oranlarıyla tıbbi olarak doğrulanmış vakalar arasında önemli farklar bulunduğunu gösteriyor.

Allergy & Asthma Network tarafından görüşlerine yer verilen alerji uzmanı Payel Gupta, bu karışıklığın ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor. Restoran çalışanlarının çok sayıda kişinin alerji bildiriminde bulunması nedeniyle gerçek alerjileri yeterince ciddiye almama riski bulunuyor. Oysa gerçek bir alerjik reaksiyon, bazı durumlarda ölümcül olabiliyor.

Bununla birlikte, kişilerin alerji beyanlarıyla tıbbi teşhisler arasındaki fark, bilimsel araştırmaların ortaya koyduğu artışı açıklamıyor. Çünkü bu araştırmalar yalnızca kişisel beyanlara değil, tıbbi değerlendirmelere ve teşhislere de dayanıyor.

Uzmanlar, alerji belirtilerinden şüphelenen veya gıda intoleransı yaşadığını düşünen kişilerin kendi kendilerine teşhis koymak yerine bir uzmana başvurmasının önemini vurguluyor.

Güncel haberler