BERN/TAHRAN– İsviçre, ABD ve İsrail’in saldırıları sırasında İran ile ilişkisini sürdürdü. Ticari beklentiler tam karşılık bulmasa da diplomatik köprü rolü öne çıktı.
İran, 90 milyon eğitimli nüfusu, dünyanın ikinci en büyük doğalgaz rezervleri ve petrol gelirleriyle dolu hazineleri ile büyük bir pazardır. 1979’daki Mullah Devrimi’nden sonra İsviçre, Tahran ile arka arkaya birçok anlaşma yaptı. Bu süreçte hem diplomatik köprü kurmak hem de uzun vadede ticari fırsatlar yakalamak hedeflendi.
Ancak ABD, BM ve AB’nin uyguladığı yaptırımlar İsviçre’nin ekonomik beklentilerini sınırladı. Önce ABD, sonra BM ve AB yaptırımlarıyla İran, uluslararası alanda izolasyona girdi. İsviçre bu dönemde, İran ile Batı arasında köprü görevi üstlendi. Tahran ile ilişkileri sürdürürken uluslararası tepkiden kaçınmayı başardı ve diplomatik açıdan avantaj sağladı.
İsviçre’nin bu yaklaşımı, ülkeye uluslararası sahnede önemli bir rol kazandırdı. İran da bu ilişkiyi kendi uluslararası meşruiyetini göstermek için kullandı. Ülke, İsviçre sayesinde Dünya Ticaret Örgütü (WTO) gibi uluslararası platformlarda daha görünür oldu ve uzun yıllar küresel ekonomi ile bağlantı kurmaya çalıştı.
2018’de ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik sert tutumu, İsviçreli şirketler için yeni bir zorluk yarattı. ABD, İran ile iş yapan ülkeleri tehdit edince İsviçreli firmalar temkinli olmak zorunda kaldı. Bunun üzerine İsviçre, 2020’de sınırlı alanlarda (tıp ve gıda gibi) ticareti mümkün kılan “İsviçre insani ticaret anlaşması”nı yürürlüğe koydu. Nestlé, Novartis, Roche ve Syngenta gibi büyük şirketler bu anlaşmadan yararlanabildi, ancak ABD’ye sözleşme detaylarını göndermeleri gerektiği için birçok firma memnun olmadı.
Genel olarak İsviçre’nin İran ile ilişkilerinden ekonomik olarak büyük bir kazanç sağlanamadı. İran ise İsviçre’nin uyguladığı kolay ve kurallara uygun vize sistemi sayesinde çok sayıda yetkilinin Cenevre’ye gelmesinden memnun oldu. İsviçre, hem uluslararası hukuku gözetmek hem de İran ile köprü kurmak gibi zor bir rolü uzun yıllardır sürdürüyor.
