CENEVRE– CERN’deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC), kapasitesini artırmak ve yeni fiziksel keşiflerin önünü açmak amacıyla modernizasyon sürecine giriyor. Hedef, çarpışma sayısını on kat artırmak.
Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) bünyesinde yer alan ve dünyanın en büyük parçacık hızlandırıcısı olarak bilinen Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC), pazartesi gününden itibaren dört yıl sürecek bir modernizasyon sürecine giriyor.
Cenevre yakınlarında, İsviçre-Fransa sınırı boyunca yer altında inşa edilmiş 27 kilometrelik dev halka şeklindeki tesis, yeni nesil parçacık fiziği araştırmaları için yeniden yapılandırılacak. Projenin amacı, çarpışma sayısını ve veri üretim kapasitesini ciddi şekilde artırarak evrenin en büyük bilinmezlerinden biri olan karanlık maddeye dair yeni ipuçlarına ulaşmak.
“Yüksek parlaklık” (HiLumi LHC) adı verilen geliştirme projesi kapsamında, mevcut sistemin yerini daha güçlü süperiletken mıknatıslar ve gelişmiş hızlandırıcı yapılar alacak. Bu sayede parçacık demetleri arasındaki çarpışma yoğunluğunun yaklaşık on kat artırılması hedefleniyor.
Yeni sistemde, iki parçacık paketi çarpıştığında oluşan etkileşim sayısının 60’tan 140–200 seviyesine çıkması planlanıyor. Bu artışın, bilim insanlarına çok daha fazla veri sağlayacağı ve fiziksel olayların daha hassas incelenmesine imkân vereceği belirtiliyor.
Ancak oluşacak veri miktarı, insan kapasitesinin çok ötesine geçeceği için saniyede milyarlarca çarpışma arasından yalnızca en önemli olanların seçilmesi gerekecek. Bu süreçte yapay zekâ tabanlı sistemler devreye girerek veri filtreleme görevini üstlenecek.
Modernizasyonun maliyetinin yaklaşık 1,2 milyar İsviçre frangı olduğu ve CERN üyesi ülkeler tarafından finanse edildiği bildiriliyor. Sistemin 2030 yılı civarında yeniden devreye alınması ve 2040’lara kadar çalıştırılması planlanıyor.
Bilim insanları, bu geliştirme sayesinde daha önce gözlemlenmemiş parçacıkların tespit edilmesini ve karanlık maddeye dair yeni bulgular elde edilmesini umuyor. Özellikle aynı anda birden fazla Higgs bozonunun üretilebilmesi, evrenin oluşum sürecine dair önemli ipuçları sağlayabilecek potansiyel bir hedef olarak öne çıkıyor.
