BERN– İsviçre Savunma Tedarik Kurumu Armasuisse’nin Başkanı Urs Loher, ABD’den savunma ekipmanı alımında aracıları devre dışı bırakmayı planladıklarını açıkladı. F-35 savaş uçakları ve Patriot hava savunma sistemlerinin teslimatında yaşanan sorunlar, İsviçre’nin tedarik politikasını yeniden değerlendirmesine yol açtı.
İsviçre, ABD’den savunma ekipmanı satın alırken yaşadığı fiyat anlaşmazlıkları ve teslimat gecikmelerinin ardından yeni bir tedarik modeli üzerinde çalışıyor. Savunma Tedarik Kurumu Armasuisse’nin Başkanı Urs Loher, Almanca yayın yapan Neue Zürcher Zeitung’a (NZZ) yaptığı açıklamada, gelecekte Amerikan askeri ekipmanlarını ABD hükümetinin aracılığı olmadan doğrudan üreticilerden satın almayı hedeflediklerini söyledi.
Loher, bu yaklaşımın F-35 savaş uçaklarının alım sürecinden çıkarılan önemli derslerden biri olduğunu belirtti. Ancak doğrudan alımın her sistem için mümkün olmadığını vurgulayarak, bunun ABD makamlarının onayına bağlı olduğunu ifade etti.
Patriot sistemi için doğrudan alım mümkün olabilir
Loher, yıllardır kullanılan ve kendini kanıtlamış sistemlerin bazı bileşenlerinin doğrudan üreticilerden temin edilebileceğini söyledi. Patriot hava savunma sistemi için bu seçeneğin mümkün olabileceğini belirten Loher, F-35 gibi ileri teknoloji ürünü savaş uçaklarının aynı yöntemle satın alınmasının söz konusu olmadığını kaydetti.
İsviçre, ABD’nin Yabancı Askeri Satışlar (Foreign Military Sales – FMS) programı üzerinden askeri ekipman tedarik ediyor. Bu sistemde alımlar ABD hükümeti aracılığıyla gerçekleştirildiğinden, fiyat anlaşmazlıklarında veya teslimat gecikmelerinde alıcı ülkelerin seçenekleri sınırlı kalabiliyor.
Loher, özellikle teslimatların gecikmesi durumunda sözleşmeye dayalı tazminat talep etmenin çoğu zaman mümkün olmadığını belirtti. Alıcı ülkelerin, ABD’nin kendi önceliklerine göre hareket etmesinden de etkilendiğini söyledi.
F-35 alımında fiyat anlaşmazlığı
İsviçre’nin 36 adet F-35A savaş uçağı satın alma kararı, son yıllarda ülkede tartışma konusu oldu. Hükümet, 2020’de yapılan referandumun ardından ABD ile yaklaşık 6 milyar İsviçre frangı değerinde alım sürecini başlattı. Uçakların tedariki için 19 Eylül 2022’de anlaşma imzalandı.
Ancak ABD yönetimi, artan enerji ve ham madde maliyetleri ile enflasyonu gerekçe göstererek fiyatın artırılmasını talep etti. İsviçre ise anlaşmadaki sabit fiyat koşulunun korunmasında ısrar etti. İsviçre Savunma Bakanlığı, anlaşmazlığın hukuki yollarla çözülemeyeceğini belirterek diplomatik görüşmelere yöneldi ve uzlaşma sağlanamaması durumunda alımın iptal edilebileceğini açıkladı.
Loher, İsviçre’nin F-35A alımı için bugüne kadar 1 milyar İsviçre frangı ödediğini hatırlattı. Bu tutarın en azından bir bölümünün geri alınmasını beklediklerini, ancak ödemenin ne zaman iade edileceğinin henüz bilinmediğini söyledi.
Patriot teslimatlarında yıllara yayılan gecikme
İsviçre’nin ABD’den tedarik ettiği Patriot hava savunma sistemlerinin teslimatında da ciddi gecikmeler yaşanıyor. Habere göre teslimatların mevcut takvime kıyasla beş ila yedi yıl geride olduğu belirtiliyor.
Gecikmeler nedeniyle İsviçreli yetkililer alternatif hava savunma seçeneklerini de değerlendiriyor. Bu konudaki nihai kararın Federal Konsey tarafından verilmesi bekleniyor.
Ayrıca ABD’nin, İsviçre’nin F-35A savaş uçakları için yaptığı ödemenin Patriot hava savunma sistemi fonuna aktarıldığı da daha önce gündeme gelmişti. Yaşanan sorunlar, İsviçre’nin gelecekte savunma alımlarını hangi yöntemle gerçekleştireceği konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirdi.
