BERN – İsviçre’nin F-35A savaş uçağı alımıyla ilgili Parlamento Denetim Komisyonu’nun raporu, Bern’de sert tartışmalara yol açtı. Rapora göre İsviçre ile ABD arasında F-35A için sözleşmeyle güvence altına alınmış sabit bir toplam fiyat bulunmuyor.
Komisyon, Savunma, Sivil Koruma, Spor ve Savunma Bakanlığı’nın (DDPS) Parlamento ve kamuoyuna “sabit fiyat” konusunda neden bu kadar kesin açıklamalar yaptığını anlayamadığını belirtti. Raporda ayrıca müzakerelerin yeterince iyi yönetilmediği ve bilgi akışında ciddi eksiklikler bulunduğu ifade edildi.
Parlamento yanıltıldı mı?
Raporun ardından Sosyal Demokrat Parti (SP) ve Yeşiller’den sert tepkiler geldi. Bazı milletvekilleri, Federal Konsey’in Parlamento ve kamuoyunu yanlış bilgilendirdiğini savunarak F-35 alımının durdurulmasını istedi.
Ancak önemli bir ayrıntı bulunuyor: Denetim Komisyonu, yetkililerin kasıtlı olarak Parlamento’yu aldattığını gösteren bir kanıt bulunmadığını belirtiyor.
Asıl eleştiri, yetkililerin sözleşmenin içeriğini yeterince incelememesi ve sabit fiyat konusunda ortaya çıkan şüpheleri zamanında değerlendirmemesi üzerine yoğunlaşıyor.
Komisyona göre sözleşmeyi ilgili kişilerden yalnızca bir kısmı tamamen okudu. Ayrıca Federal Mali Kontrol Dairesi daha önce sabit fiyat konusunda hukuki ve mali risklere dikkat çekmiş olmasına rağmen bu uyarılar yeterince dikkate alınmadı.
Amherd ek maliyetleri geç bildirdi
Raporda dönemin Savunma Bakanı Viola Amherd de eleştiriliyor.
Armasuisse, Ağustos 2024’te F-35A alımında ek maliyet ihtimaline ilişkin ilk işaretleri aldı. Amherd de bu konuda bilgilendirildi. Ancak Federal Konsey’in tamamı bu gelişmeden ancak Mart 2025’te haberdar edildi.
Komisyon, bu bilgilendirmenin çok geç yapıldığını ve sürecin daha erken ele alınması gerektiğini belirtti. Bununla birlikte Armasuisse ve DDPS’nin ABD ile sabit fiyat konusunda anlaşmaya varmak için çaba gösterdiği de raporda kabul edildi.
Hukuk bürosuna yüksek ücret eleştirisi
Raporda ayrıca F-35 müzakerelerinde dışarıdan bir hukuk bürosundan destek alınması da eleştirildi. Bu süreçte armasuisse’nin kendi hukuk biriminin müzakerelere yeterince dahil edilmediği belirtildi.
Komisyon, gelecekteki büyük savunma alımlarında armasuisse’nin hukuk biriminin sürece daha erken ve düzenli şekilde dahil edilmesini ve müzakereler için daha net bir görev tanımı hazırlanmasını istiyor.
F-35 alımının geleceği belirsiz
Rapor, İsviçre’nin F-35 programıyla ilgili daha geniş bir siyasi tartışmayı da yeniden gündeme getirdi. ABD’nin sabit fiyat uygulamasını kabul etmemesi nedeniyle İsviçre, uçakların üretim partileri için ABD ile Lockheed Martin arasında belirlenen fiyatları ödemek durumunda.
Parlamento Denetim Komisyonu, Federal Konsey’den rapordaki tespit ve önerilere 11 Aralık 2026’ya kadar yanıt vermesini istedi.
