CENEVRE– Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’nin Cenevre’deki merkezinden yapılan açıklamada, İran güvenlik güçlerinin Kürt kolberler ve Beluç yakıt taşıyıcılarına yönelik ölümcül güç kullanımına son verilmesi istendi. BM’nin dört bağımsız uzmanı, ölümlerle ilgili bağımsız ve tarafsız soruşturmalar yürütülmesi çağrısında bulundu.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi tarafından yayımlanan açıklamada, İran sınır bölgelerinde geçimini sağlamak amacıyla yük veya yakıt taşıyan kolber ve suxtbarların güvenlik güçlerinin silahlı müdahaleleri nedeniyle hayatını kaybettiğine ilişkin raporlara dikkat çekildi.
Uzmanlar, bazı kişilerin herhangi bir uyarı yapılmadan yakın mesafeden vurulduğunu, bazı kolberlerin ise üzerlerinde herhangi bir malzeme bulunmadığı halde ateş altında kaldığını belirtti.
2026’da çok sayıda ölüm bildirildi
BM uzmanlarına göre 2026 yılının başından bu yana İran sınır güçleri veya Devrim Muhafızları tarafından en az 12 Kürt kolber öldürüldü. Son iki ayda ise yedi kolberin doğrudan sınır muhafızlarının ateşi sonucu hayatını kaybettiği bildirildi.
Beluç yakıt taşıyıcıları açısından da benzer bir tabloya dikkat çekildi. Ocak-ağustos 2026 döneminde en az 13 suxtbarın ateş açılması, takip veya başka saldırılar sonucunda öldüğü aktarıldı.
BM uzmanları, kolber ve suxtbarların çoğunlukla ekonomik açıdan dezavantajlı bölgelerde yaşayan ve geçimlerini sağlamak için sınır ticaretine yönelen kişiler olduğunu belirtti.
Bir kolberin ölümüyle ilgili çelişkili bilgiler
Açıklamada, 44 yaşındaki Madeh Kermanî örnek olarak gösterildi. Kermanî’nin 28 Temmuz’da Merîwan’da öldürüldüğü, ailesine ise ölümünün sınır bölgesindeki tepelerden düşme sonucu gerçekleştiğinin söylendiği aktarıldı.
Buna karşın BM uzmanları, adli tıp kayıtlarında Kermanî’nin başından vurulduğuna ilişkin bulgular bulunduğunu belirtti.
Bir diğer örnekte ise 28 yaşındaki Mîlad Tabad’ın sınır muhafızlarının ateşi sonucu başından vurulduğu ve uzun süre yoğun bakımda kaldıktan sonra 18 Ağustos’ta hayatını kaybettiği ifade edildi.
BM uzmanlarından soruşturma çağrısı
BM uzmanları, sınır bölgelerinde suç işlendiği yönündeki iddiaların ateşli silah kullanılmasını haklı çıkarmayacağını vurguladı.
İran makamlarının bu tür ölümlere ilişkin resmi istatistik yayımlamadığına dikkat çeken uzmanlar, olayların büyük bölümünün aileler ve sivil toplum kuruluşları tarafından kayıt altına alındığını belirtti.
Açıklamada, her ölüm vakasının İran’ın uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülükleri doğrultusunda hızlı, bağımsız ve tarafsız şekilde soruşturulması gerektiği ifade edildi. Uzmanlar ayrıca hayatını kaybedenlerin ailelerinin gerçeği öğrenme, hesap sorulmasını talep etme ve gerektiğinde tazminat alma hakkına sahip olduğunu belirtti.
Açıklamaya imza atan uzmanlar arasında BM’nin İran’daki insan hakları özel raportörü Mai Sato, yargısız infazlar özel raportörü Morris Tidball-Binz, aşırı yoksulluk ve insan hakları özel raportörü Elena Carolina Díaz Galán ile azınlık hakları özel raportörü Nicolas Levrat bulunuyor.
