BERN – İsviçre hükümetinin hazırladığı AVS 2030 emeklilik reformu, siyasi partiler, iş dünyası ve sendikalar arasında tartışma yarattı. Herkes AVS’nin önümüzdeki yıllarda yeniden düzenlenmesi gerektiği konusunda hemfikir olsa da, reformun nasıl yapılacağı konusunda görüş ayrılıkları büyük.
Federal Hükümet, özellikle 2030 ile 2040 yılları arasında emekli olacak yüksek sayıdaki baby boomer kuşağı (1946 ile 1964 yılları arasında doğanlar) nedeniyle AVS’nin mali yapısını güçlendirmek istiyor. Ancak hükümetin sunduğu paket, bir yandan yeni gelir kaynakları öngörürken diğer yandan erken emeklilik koşullarını zorlaştırıyor.
Sol partiler emeklilik yaşının artırılmamasını olumlu karşılarken, sağ partiler ve iş dünyası reformun yeterince kapsamlı olmadığını savunuyor.
Hükümet yılda 600 milyon frank ek gelir hedefliyor
Federal Konsey, AVS’nin 2030-2040 dönemindeki toplumsal ve demografik değişimlere hazırlanması gerektiğini belirtiyor.
Hükümetin planına göre reform, 2040 yılına kadar AVS sistemine yılda yaklaşık 600 milyon frank ek gelir sağlamalı.
Federal Konsey, şimdilik genel emeklilik yaşını 65’in üzerine çıkarmaktan vazgeçti. Ancak reform paketinde insanların çalışma hayatında daha uzun süre kalmasını teşvik edecek ve erken emekliliği zorlaştıracak çeşitli değişiklikler bulunuyor.
Erken emeklilik için yaş sınırı 63’e çıkarılacak
Reformun en önemli maddelerinden biri, ikinci emeklilik sisteminde erken emeklilik için geçerli olan en düşük yaş sınırının aşamalı olarak 58’den 63’e çıkarılması.
Hükümet, artan yaşam süresi ve iş gücü açığı nedeniyle insanların mümkün olduğunca daha uzun süre çalışmasını hedefliyor.
Bazı özel durumlarda istisnalar uygulanabilecek. Örneğin şirketlerin yeniden yapılanması veya toplu iş sözleşmeleri kapsamında daha erken emeklilik mümkün olabilecek. Ancak bu durumda bile yaş sınırının 60’ın altına düşmemesi planlanıyor.
Ayrıca çalışanların 65 yaşından sonra da ikinci emeklilik sistemine bağlı kalabilmesinin önü açılacak.
Erken AVS emekliliğinde yeni kesinti sistemi
Federal Hükümet ayrıca AVS maaşını normal emeklilik yaşından önce almaya başlayan kişiler için yeni kesinti oranları getirmeyi planlıyor.
Yeni sistemde kesinti oranlarının kişinin gelir durumuna göre belirlenmesi öngörülüyor. Bu sayede düşük gelirli çalışanların erken emekli olmaları durumunda daha az kayıp yaşamaları hedefleniyor.
Reform kapsamında serbest çalışan yüksek gelir gruplarının AVS katkılarında da değişiklik yapılması planlanıyor. Bu kişilerin katkı oranının yüzde 8,1’den yüzde 8,7’ye çıkarılması gündemde.
Hükümet ayrıca aşırı yüksek temettü ödemelerinin de AVS katkısı kapsamına alınmasını istiyor. Çünkü mevcut sistemde temettüler AVS kesintisine tabi değil. Bu durumun bazı şirket sahiplerini maaş yerine temettü ödemesi tercih etmeye yöneltebildiği belirtiliyor.
Sol partiler emeklilik yaşının artırılmamasını destekliyor
Sosyal Demokrat Parti ile Yeşiller, Federal Konsey’in genel emeklilik yaşını yükseltmemesini olumlu karşılıyor.
Partiler ayrıca hastalık ve kaza nedeniyle alınan günlük ödeneklerden de AVS katkısı kesilmesini destekliyor. Böylece çalışma hayatında hastalık veya kaza nedeniyle oluşabilecek katkı boşluklarının azaltılması amaçlanıyor.
Sol partiler, özellikle çocuk yetiştirme ve bakım hizmetleri nedeniyle çalışma hayatına daha az katılabilen kişilerin emeklilik durumunun da iyileştirilmesini istiyor.
Bu tür bakım ve aile çalışmaları büyük ölçüde kadınlar tarafından yapıldığı için, kadınların emeklilik gelirlerinin daha düşük olduğu belirtiliyor. Sosyal Demokratlar ve Yeşiller, bu çalışmaların hem AVS’de hem de ikinci emeklilik sisteminde daha fazla dikkate alınmasını talep ediyor.
Sağ partiler reformu yetersiz buluyor
Merkez sağdaki partiler ise hükümetin planını yapısal reformlardan uzak olduğu gerekçesiyle eleştiriyor.
FDP, vergi ve sosyal katkıları artırmak yerine genel emeklilik yaşının yükseltilmesini savunuyor.
SVP ise AVS’nin mali durumunu düzeltmek için federal harcamalarda kesintiye gidilmesini istiyor.
Merkez Parti de reformda uzun vadeli yapısal çözümlerin eksik olduğunu düşünüyor. Parti, sabit bir emeklilik yaşı yerine insanların toplam çalışma süresini temel alan farklı bir model öneriyor.
İş dünyası da memnun değil
İsviçre iş dünyasının önemli temsilcileri de hükümetin hazırladığı pakete karşı çıktı.
İş dünyası kuruluşları, AVS’nin geleceğini güvence altına almak için yalnızca yeni gelir kaynakları oluşturmanın yeterli olmadığını, daha kapsamlı yapısal değişikliklere ihtiyaç bulunduğunu savunuyor.
Economiesuisse, reform paketini hayal kırıklığı olarak değerlendirirken, özellikle emeklilik yaşının geleceği konusunda ciddi bir tartışmanın yapılmamasını eleştirdi.
Sendikalar da bazı maddelere karşı
İsviçre Sendikalar Birliği ise AVS katkılarındaki boşlukların kapatılmasını olumlu buluyor.
Ancak ikinci emeklilik sisteminde erken emeklilik yaşının 63’e çıkarılmasına karşı çıkıyor. Sendikalara göre bu değişiklik, özellikle sağlık sorunları yaşayan çalışanların erken emekli olmasını daha zor hale getirebilir.
Bazı kantonlar da ikinci emeklilik sistemindeki yaş sınırının yükseltilmesine karşı çıkıyor. Buna karşılık genel emeklilik yaşının şimdilik artırılmamasını olumlu karşılıyorlar.
Zürih Kantonu ise uzun vadede emeklilik yaşında bir düzenleme yapılmasının kaçınılmaz olabileceği görüşünde.
AVS 2030 reformu böylece henüz siyasi tartışmaların merkezinde bulunuyor. Sol partiler bazı sosyal düzenlemeleri desteklerken, sağ partiler ve iş dünyası daha kapsamlı yapısal reformlar istiyor. Sendikalar ise özellikle erken emekliliği zorlaştıracak düzenlemelere karşı çıkıyor.
