İSVİÇRE- Öğrencilerin yapay zekâ kullanımı bazı okullarda sınırlandırılırken öğretmenlerin ders hazırlığı, değerlendirme ve geri bildirim süreçlerinde aynı teknolojiden yararlanması tartışma yaratıyor. Zürih Kantonu ise genel bir yasak yerine şeffaflık, eleştirel değerlendirme ve açık kurallar üzerinde duruyor.
Yapay zekânın eğitimde kullanımının yaygınlaşması, İsviçre’de okullarda öğretmenler ve öğrenciler için hangi kuralların geçerli olması gerektiği sorusunu gündeme getiriyor.
Tartışmanın en dikkat çeken noktalarından biri, öğrencilerden yapay zekâ kullanımını sınırlamaları istenirken öğretmenlerin ders hazırlama, ödev oluşturma, notlandırma veya geri bildirim hazırlama sırasında bu araçlardan yararlanabilmesi.
Öğrenciler açısından ortaya çıkan temel soru ise şu: Yapay zekâ öğrenciler için sorun oluşturuyorsa öğretmenler hangi koşullarda kullanabilir?
Zürih’te genel yasak yok
Zürih Kantonu, okullarda yapay zekâ konusunda katı ve değişmez kurallar yerine belirli ilkelerin uygulanmasını öngörüyor. Kantonun eğitim makamları, teknolojinin hızlı değişmesi nedeniyle kuralların sürekli güncellenmesi gerektiğini belirtiyor.
Yapay zekânın hem öğretmenler hem de öğrenciler tarafından bilinçli şekilde kullanılmasının önemli olduğu vurgulanıyor.
Özellikle notlandırma konusunda ise daha dikkatli olunması isteniyor. Yapay zekâ, öğretmene geri bildirim hazırlama veya öğrencinin öğrenme sürecini değerlendirme konusunda yardımcı olabilir. Ancak nihai değerlendirme öğretmenin mesleki sorumluluğunda kalıyor.
Zürih Kantonu ayrıca öğretmenlerin değerlendirme sırasında yapay zekâ kullanmaları halinde bunu açıklamalarını istiyor. Öğrencilerin de kendilerine verilen kurallar doğrultusunda yapay zekâ kullanımını belirtmeleri gerekiyor.
Yapay zekânın ürettiği hatalar tepki çekiyor
Tartışma yalnızca İsviçre ile sınırlı değil. ABD’nin Teksas eyaletindeki Fort Worth kentinde öğrencilerin, derslerde yapay zekâyla hazırlandığı öne sürülen bazı materyallerde ciddi hatalar bulunduğuna yönelik eleştirileri gündeme geldi.
Öğrencilerin aktardığı örnekler arasında hatalı bilimsel çizimler, gerçeğe uymayan görseller ve ders seviyesinin altında kalan içerikler bulunuyor.
Bu tür örnekler, öğretmenlerin yapay zekâ tarafından hazırlanan içerikleri kullanmadan önce kontrol etmesinin önemini gösteriyor. Yapay zekânın ürettiği metin veya görsellerin doğru görünmesi, bunların mutlaka doğru olduğu anlamına gelmiyor.
Öğretmenler de yapay zekâ kullanıyor
ABD’de yapılan bir araştırmaya göre kamu okullarındaki öğretmenlerin yüzde 60’ı 2024/25 eğitim yılında çalışmalarında en az bir yapay zekâ aracı kullandı. Öğretmenlerin bir bölümü bu teknolojiden ders hazırlığında, bazıları ise notlandırma ve geri bildirim süreçlerinde yararlandı.
İsviçre’de de yapay zekânın öğretmenler tarafından kullanılması artık istisnai bir durum olarak görülmüyor.
Zürih Kantonu, öğretmenlerin yapay zekâyı ders hazırlığı ve değerlendirme süreçlerinde kullanabileceğini kabul ediyor. Ancak özellikle öğrencilerin notlarını etkileyen değerlendirmelerde sonuçların öğretmen tarafından dikkatli biçimde kontrol edilmesi gerektiğini belirtiyor.
Öğrenci için yasak, öğretmen için serbest mi?
Tartışmanın merkezinde bu soru bulunuyor.
Zürih Kantonu’nun yaklaşımında ise mesele yapay zekânın tamamen yasaklanmasından çok, hangi amaçla ve hangi koşullarda kullanıldığı üzerinden ele alınıyor.
Kantonun eğitim politikalarında öğrencilerin yapay zekâyı ne zaman ve nasıl kullanabileceklerinin önceden belirlenmesi, kullanımın açıklanması ve değerlendirmelerin adil olması gerektiği belirtiliyor. Ayrıca yapay zekâ tarafından oluşturulan içeriklerin doğruluğunun kontrol edilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Luzern Kantonu da benzer şekilde öğretmen ve öğrencilerin yapay zekâ kullanımında şeffaflık, eleştirel düşünme, kaynak kontrolü ve veri güvenliği ilkelerine dikkat edilmesini öngörüyor.
Zürih’te eğitim alanında yapılan değerlendirmelerde ise öğrencilerin hem yapay zekâ ile hem de yapay zekâ olmadan öğrenebilmesinin önemli olduğu vurgulanıyor. Eğitim uzmanı Dominik Petko, özellikle sınavlarda öğrencilerin kendi bilgi ve becerilerini gösterebilecekleri yöntemlerin korunması gerektiğini, ancak okulların yapay zekâyı tamamen dışlamasının da doğru olmadığını belirtiyor.
Bu nedenle İsviçre’deki tartışma giderek “yapay zekâ yasaklansın mı?” sorusundan, “yapay zekâ eğitimde nasıl adil, şeffaf ve güvenilir kullanılmalı?” sorusuna doğru kayıyor.
